Аб правядзенні ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь III Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Партызанскі архіў», прымеркаванай да 85-годдзя пачатку Вялікай Айчыннай вайны
12 лістапада 2026 г. ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь (далей – НАРБ) адбылася III Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя «Партызанскі архіў», прымеркаваная да 85-годдзя пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Арганізатарамі маштабнага навуковага форуму выступілі Дэпартамент па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, НАРБ і ГА «Беларускае таварыства архівістаў». Праграма канферэнцыі аб’яднала вядучых вучоных, архівістаў, палітолагаў, краязнаўцаў, а таксама маладых даследчыкаў, аспірантаў і студэнтаў з Беларусі, Расіі і Казахстана.
Работу канферэнцыі адкрыў дырэктар Дэпартамента па архівах і справаводству А.Л.Воінаў. У сваім выступленні ён падкрэсліў выключную важнасць увядзення ў навуковы абарот новых архіўных дакументаў, якія дазваляюць аб’ектыўна рэканструяваць падзеі ваенных гадоў. З прывітальнымі словамі да ўдзельнікаў звярнуўся намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, акадэмік-сакратар Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар В.В.Даніловіч, які зрабіў акцэнт на неабходнасці сістэмнага дзеяння супраць фальсіфікацыі гісторыі і абароне гістарычнай праўды аб усенародным характары барацьбы беларускага народа. Дэкан гістарычнага факультэта БДУ, доктар гістарычных навук, прафесар А.Г.Каханоўскі адзначыў важнасць пераемнасці пакаленняў і актыўнага прыцягнення моладзі да даследчай работы па вывучэнні партызанскага і падпольнага рухаў. Дырэктар Інстытута гісторыі НАН Беларусі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт В.Л.Лакіза звярнуў увагу на кансалідацыю намаганняў акадэмічнай навукі, архіваў і ВНУ для стварэння фундаментальных прац, якія раскрываюць подзвіг партызан і маштаб трагедыі мірнага насельніцтва. Дырэктар НАРБ А.А.Стуканава ў сваім вітанні ўдзельнікам форуму падкрэсліла значнасць прэзентаваных у дакладах архіўных матэрыялаў для разумення маштабаў усенароднага супраціву і пажадала ўсім паспяховай работы на канферэнцыі.
У межах пленарнай часткі эксперты прадставілі даклады па актуальных пытаннях ваеннай гісторыі. Вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт А.А.Крыварот выступіў з дакладам аб адлюстраванні ў архіўных дакументах сумесных дзеянняў часцей Чырвонай арміі са знішчальнымі батальёнамі і фарміраваннямі народнага апалчэння летам 1941 г. Галоўны навуковы супрацоўнік і кіраўнік навуковага кірунку «Гісторыя» Марыйскага навукова-даследчага інстытута мовы, літаратуры і гісторыі імя В.М.Васільева (г. Ёшкар-Ала, Расійская Федэрацыя), доктар гістарычных навук В.А.Кошкіна падзялілася вопытам рэканструкцыі партызанскай дзейнасці на тэрыторыі Беларусі Р.Ахоціна і В.Ціхаміравай – ураджэнцаў Марыйскай АССР. Намеснік дырэктара Навукова-практычнага цэнтра праблем умацавання законнасці і правапарадку Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь, кандыдат юрыдычных навук А.В.Русецкі выступіў з дакладам аб якасці інфармацыйных матэрыялаў пра генацыд беларускага народа як фактары супраць дзеяння экстрэмізму.
На пленарным пасяджэнні адбылася прэзентацыя новых дакументальных выданняў Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь па гісторыі партызанскага руху і падзей Вялікай Айчыннай вайны, выдадзеных у перыяд 2025–2026 гг.
Работу канферэнцыі працягнулі выступленні на чатырох тэматычных секцыях:
На секцыі 1 «Партызанскі рух на тэрыторыі Беларусі: падзеі і лёсы» эксперты дэталёва абмеркавалі ролю жанчын у партызанскім руху і падполлі, медыцынскае забеспячэнне ў атрадах, гістарыяграфію партызанскага супраціву, а таксама малавядомыя старонкі біяграфій герояў.
Секцыя 2 была прысвечана гістарыяграфіі і крыніцам па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, на якой даследчыкі прадставілі даклады, заснаваныя на ўнікальных архіўных дакументах, зводках Беларускага штаба партызанскага руху, развед данясеннях і вусных успамінах жыхароў беларускіх вёсак. Частка дакладаў была прысвечана адкрытым працэсам над нацысцкімі злачынцамі і дзейнасці калабарацыяністаў.
Інтэрнацыянальны характар партызанскага руху і ўклад народаў СССР у агульную Перамогу (Секцыя 3). У цэнтры ўвагі апынуліся прасапаграфічныя і біяграфічныя даследаванні яўрэйскага партызанскага супраціву, баявы шлях армян, башкір і кітайцаў у Беларусі, а таксама трагедыя ваеннапалонных з Сярэдняй Азіі.
Гістарычная памяць і камемарацыя: практыкі мемарыялізацыі і музеефікацыі падзей вайны (Секцыя 4). Удзельнікі прааналізавалі сучасныя прававыя ацэнкі нацысцкіх каральных аперацый, трансфармацыю памяці пакаленняў, вопыт стварэння выставачных праектаў і выкарыстанне архіўных дакументаў у школьнай і ВНУ-адукацыі.
Асаблівасцю канферэнцыі стаў гібрыдны фармат: нараўне з вочнымі выступленнямі, калегі з розных гарадоў Расійскай Федэрацыі (Санкт-Пецярбурга, Самары, Екацярынбурга, Уфы) і Кыргызстана змаглі прадставіць свае даследаванні ў анлайн-фармаце і фармаце відэадакладаў.
Усяго ў праграму канферэнцыі ўвайшло больш за 60 дакладаў.
Форум паказаў важнасць працягу работы па захаванні аб’ектыўнай памяці пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны і неабходнасць больш сістэмнай работы па папулярызацыі дакументаў гэтага перыяду гісторыі.
![]() |
| 1. Прывітальнае слова дырэктара Дэпартамента па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь А.Л.Воінава |
![]() |
| 2. Удзельнікі пленарнага пасяджэння |
![]() |
| 3. Прывітальнае слова дырэктара НАРБ А.А.Стуканавай |
![]() |
| 4.Прывітальнае слова намесніка старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання, акадэміка-сакратара Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктара гістарычных навук, прафесара В.В.Данілавіча |
![]() |
| 5. Прывітальнае слова дырэктара Інстытута гісторыі НАН Беларусі, кандыдата гістарычных навук, дацэнта В.Л.Лакізы |
![]() |
| 6. Прывітальнае слова дэкана гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, доктара гістарычных навук, прафесара А.Г.Каханоўскага |
![]() |
| 7. Выступленне намесніка дырэктара Навукова-практычнага цэнтра праблем умацавання законнасці і правапарадку Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь, кандыдата юрыдычных навук А.В.Русецкага |
![]() |
| 8. Выступленне намесніка дырэктара НАРБ, кандыдата гістарычных навук С.В.Кулінка |
![]() |
| 9. Выступленне загадчыцы аддзела публікацый НАРБ У.А.Калабаевай |
![]() |
| 10. У ходзе работы секцыі 1 «Партызанскі рух на тэрыторыі Беларусі: падзеі і лёсы». |
![]() |
| 11. У ходзе работы секцый 2 «Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны». |
![]() |
| 12. Выступленне загадчыка Архіўнага аддзела Расійскага Навукова-асветнага Цэнтра «Халакост» Л.А.Цярушкіна падчас работы секцыі 3 «Інтэрнацыянальны характар партызанскага руху і ўклад народаў СССР у агульную Перамогу». |
![]() |
| 13. Выступленне студэнткі гістарычнага факультэта УА «Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка» С.М.Чарняўскай падчас работы секцыі 4 «Гістарычная памяць і камемарацыя: практыкі мемарыялізацыі і музеефікацыі падзей вайны». |













