Маршрутамі Старажытнай Русі: як работнікі НДА Беларусі адкрывалі таямніцы Пскова і Вялікага Ноўгарада

Пакуль майскія дні цешаць цяплом, супрацоўнікі Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі вырашылі змяніць звыклую цішыню на шум дарог і веліч старажытнарускай архітэктуры. 23 і 24 мая 2026 года наша турыстычная група здзейсніла захапляльнае падарожжа па галоўных гістарычных цэнтрах Расіі. Арганізатарам гэтай яскравай і насычанай паездкі выступіла Мінская гарадская арганізацыя Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў, зрабіўшы самым актыўным членам прафсаюза выдатны падарунак да канца вясны.

Дзень першы: Вытокі Русі, абарончыя крэпасці і дух Пскова.

Суботняя раніца 23 мая пачалася з апускання ў глыбокую старажытнасць. Першым пунктам нашага маршруту стаў легендарны Ізборск. Мы прайшліся па баявых ходах сярэднявечнай крэпасці, ацанілі моц яе веж і загадалі жаданні ў знакамітых Славенскіх ключоў – прыродных крыніц, якія б’юць тут ужо шмат стагоддзяў.

1-2. Падчас наведвання Ізборска

Затым турыстычны маршрут прывёў нас у Пячоры, дзе мы наведалі Свята-Успенскі Пскова-Пячэрскі манастыр. Гэта мясціна ўнікальная тым, што ні разу за сваю больш за 550-летнюю гісторыю не зачынялася. Тут мы змаглі атрымаць асалоду ад цішыні, разгледзець яркую архітэктуру храмаў і даведацца пра таямніцы знакамітых «Богам здадзеных» пячор.

3-4. У ходзе наведвання Свята-Успенскага Пскова-Пячэрскага манастыра

Пасля сытнага абеду мы адправіліся пакараць гару Сакаліха, дзе ўзвышаецца манументальны помнік Аляксандру Неўскаму і яго дружыне. Велічная скульптура, звернутая ў бок Чудскага возера, і застылая ў камені на фоне бязмежных пскоўскіх прастораў, зрабіла на ўсіх наймацнейшае ўражанне сваімі маштабамі і мастацкай выразнасцю.

5. Помнік Аляксандру Неўскаму і яго дружыне

Важнай часткай маршруту стала аглядная экскурсія «Расія пачынаецца тут». Галоўным яе ўпрыгожаннем стаў Пскоўскі Крэмль, дзе кожны куток дыхае гісторыяй, гэтак блізкай сэрцу любога работніка архіва. Як людзі, якія штодня працуюць з гістарычнымі дакументамі, мы з асаблівым азартам разглядалі Даўмантаў горад, магутныя сцены загадных палат і велічны Траецкі сабор.

6-7. У Пскоўскай Крамлі

8. На вуліцах Пскова

Дзень другі: Вечавы Вялікі Ноўгарад і драўлянае дойлідства.

Нядзеля 24 мая была цалкам прысвечана Вялікаму Ноўгараду – гораду, дзе зараджалася славянская дзяржаўнасць.

Знаёмства з наўгародскай зямлёй пачалося ля вытоку ракі Волхаў, дзе размясціўся велічны Свята-Юр’еў мужчынскі манастыр. У ходзе экскурсіі мы ацанілі строгую прыгажосць Георгіеўскага сабора і даведаліся аб важнай ролі гэтага старажытнага манастыра ў летапісанні. Прыемным і вельмі смачным сюрпрызам у час наведвання манастыра стала дэгустацыя мясцовай выпечкі: мы паспыталі знакамітыя манастырскія гарачыя піражкі з капустай і селядцом, якія нікога не пакінулі абыякавым.

9. Пры наведванні Свята-Юр’ева мужчынскага манастыра

Адразу пасля манастыра мы ў складзе групы адправіліся ў размешчаны па суседстве этнаграфічны музей пад адкрытым небам «Вітаслаўліцы». У рамках экспазіцыі «Свет рускай вёскі» мы літаральна перанесліся на пару стагоддзяў таму. Усе з задавальненнем разглядалі хаты, свірны і капліцы, сабраныя па макулінках з усёй наўгародскай зямлі. Аказалася вельмі займальна параўноўваць побыт, інтэр’еры і сялянскія традыцыі наўгародцаў з родным беларускім укладам.

10-11. Падчас прагулкі па этнаграфічным музеі «Вітаслаўліцы»

Затым група перамясцілася ў самае сэрца горада для вялікай прагулкі па Наўгародскім Крамлі. Тут кожны з нас ужывую ўбачыў легендарную Сафійскую званіцу з яе гіганцкімі старадаўнімі званамі, знакаміты помнік «Тысячагоддзе Расіі», на якім дэталёва высечаны постаці галоўных дзеячаў нашай агульнай гісторыі. Але галоўным адкрыццём стаў велічны Сафійскі сабор – найстаражытны каменны храм славянскай Русі, узведзены яшчэ ў XI стагоддзі па загадзе князя Уладзіміра Яраславіча. Архітэктурная пышнасць гэтага пяцігаловага волата ўразіла да глыбіні душы. Магутныя белакаменныя сцены сабора захоўваюць у сабе тысячагадовую памяць: пад яго скляпеннямі маліліся вялікія князі, а са сцен на гасцей пазіраюць фрагменты сапраўдных старажытных фрэсак. Разглядаючы знакамітыя Корсунскія (Магдэбургскія) бронзавыя вароты з іх мудрагелістымі барэльефамі, мы дакрануцца да жывога ўвасаблення велічы сярэднявечнай культуры.

12-13. Экскурсія па Наўгародскім Крамлі

З варот Крамля на Гандлёвы бок мы перайшлі падчас павольнай пешай прагулкі па знакамітым Гарбатым (Пешаходным) мосце праз Волхаў. Крочачы над воднай роўняддзю ракі, якая злучае разам дзве гістарычныя часткі горада, мы змаглі атрымаць асалоду ад адкрытай панарамай дзядзінца і зрабіць цудоўныя здымкі.

14. Падчас прагулкі па Гарбатым (Пешаходным) мосце

Фінальным акордам і духоўным завяршэннем гэтага насычанага дня стала наведванне Спаса-Праабражэнскага Варлаама-Хутынскага жаночага манастыра. Гэта адасобленая старажытная абіцель сустрэла беларускіх гасцей асаблівай атмасферай прымірэння і ласкі.

15. Спаса-Праабражэнскі Варлаама-Хутынскі жаночы манастыр

Дадому мы вярталіся стомленымі, але шчаслівымі – з багажом яркіх эмоцый, сувеніраў і натхнення для новых адкрыццяў!