«Дзень у гісторыі» – Дзень Перамогі (сумесны праект Рэспублікі Беларусь і Рэспублікі Татарстан)

У рамках рэалізацыі сумеснага праекта Рэспублікі Беларусь і Рэспублікі Татарстан «Дзень у гісторыі» Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь і Дзяржаўны архіў Рэспублікі Татарстан прадстаўляюць архіўныя дакументы, прысвечаныя Дню Перамогі.

Дата 9 Мая выбрана для праекта невыпадкова, бо Дзень Перамогі – адно з самых важных свят у гісторыі абедзвюх рэспублік.

Перамога ў Вялікай Айчыннай вайне стала магчыма толькі дзякуючы гераізму савецкага народа. Плячо ў плячо супраць фашызму ваявалі прадстаўнікі розных нацыянальнасцей.

У архіўных фондах Беларусі і Татарстана захоўваюцца дакументы, якія сведчаць і пра трагічныя падзеі вайны, і пацвярджаюць подзвіг савецкага народа ў перамозе над нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны ваявалі звыш 1 300 000 беларусаў. 374 000 партызан і больш за 70 000 падпольшчыкаў вялі барацьбу на акупаванай ворагам тэрыторыі БССР. Усяго дзейнічала 213 партызанскіх брыгад, у якія ўваходзіла каля 1000 атрадаў і 258 атрадаў дзейнічалі самастойна. Утоеныя партызанскія рэзервы складалі каля 400 000 мясцовых жыхароў. Усенародны рух супраціўлення па маштабе і размаху, які развярнуўся ў Беларусі, не мае аналагаў у сусветнай гісторыі. Пра маштабы ўсенароднай вайны супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў гаворыць той факт, што на тэрыторыі Беларусі партызаны і падпольшчыкі знішчылі каласальную колькасць акупантаў і іх памагатых, пусцілі пад адхон 11 128 эшалонаў і 34 бронецягнікі, разграмілі 948 штабоў і 5 танкаў бронемашын.

За гераічныя подзвігі ў Вялікай Айчыннай вайне звання Героя Савецкага Саюза былі ўдастоены 449 беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі, 73 сталі поўнымі кавалерамі ордэна Славы, 4 беларусы сталі двойчы Героямі Савецкага Саюза (П.Я.Галавачоў, І.І.Гусакоўскі, С.Ф.Шутаў, І.І.Якубоўскі).

У фондах Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь захоўваюцца дакументы Беларускага штаба партызанскага руху, ЦК камітэта Камуністычнай партыі Беларусі, Вярхоўнай Рады БССР. Некалькі найбольш цікавых артэфактаў прадстаўлены ў дадзенай публікацыі.

Дзяржаўным архівам Рэспублікі Татарстан да Дня Перамогі падрыхтавана віртуальная выстаўка «Газі Загітаў: татарскі след на Рэйхстагу».

Дзень Перамогі – гэта перш за ўсё свята мужнасці, гонару і адвагі, напамін аб тым, як важна быць адзіным народам, бо менавіта згуртаваўшыся, дружна ўстаўшы на абарону Радзімы, савецкі народ здолеў атрымаць Перамогу над фашызмам.

1. Пастанова ЦК КП (б) Беларусі аб стварэнні камісіі па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў і нанесенай імі шкоды на часова акупаванай тэрыторыі БССР

2. Агітацыйная ўлётка»Чырвоная Армія паспяхова наступае»

3. План узаемадзеяння партызанскіх брыгад і атрадаў з войскамі 50-й арміі па разгрому групоўкі праціўніка на Заходнім беразе р. Дняпро (стар. )

4. План узаемадзеяння партызанскіх брыгад і атрадаў з войскамі 50-й арміі па разгрому групоўкі праціўніка на Заходнім беразе р. Днепр (стар.2)

5. План узаемадзеяння партызанскіх брыгад і атрадаў з войскамі 50-й арміі па разгрому групоўкі праціўніка на Заходнім беразе р. Днепр (стар.3)

6. Пастанова ЦК КП (б) Беларусі аб пахаванні загінуўшых у барацьбе з нямецкімі захопнікамі байцоў і афіцэраў Чырвонай Арміі

7. Карта «Даты вызвалення Чырвонай Арміяй тэрыторыі Беларусі ад нямецкіх захопнікаў»

8. Віншавальная тэлеграма ваеннага савета 3-га Беларускага фронту ў адрас беларускіх партызан з нагоды поўнага вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (стар.1)

9. Віншавальная тэлеграма ваеннага савета 3-га Беларускага фронту ў адрас беларускіх партызан з нагоды поўнага вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (стар.2)

10. Закон аб адзначэнні перамогі і ўвекавечанні памяці воінаў Чырвонай Арміі і партызан, якія загінулі ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны Савецкага Саюза