Дакументальная выстава «Жанчыны Вялікай Перамогі» адчынiлася ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь

8 мая 2026 года ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь (далей – НАРБ) адчынілася дакументальная выстава «Жанчыны Вялікай Перамогі». Экспазіцыя прысвечана жанчынам, чый гераізм у гады Вялікай Айчыннай вайны стаў легендай. Выстава прадстаўляе сабой унікальную калекцыю асабістых спраў, архіўных дакументаў і сведчанняў пра лёсы снайпераў, медсясцёр, падрыўнікоў і сувязных, якія змагаліся з нацызмам у гады вайны.

Цэнтральнае месца ў экспазіцыі займаюць сапраўдныя асабістыя справы чатырох легендарных жанчын — Герояў Савецкага Саюза, чые імёны неад’емна звязаны з вызваленнем Беларусі: Алены Мазанік, Надзеі Траян і Марыі Осіпавай — удзельніц аперацыі па ліквідацыі палача беларускага народа Вільгельма Кубэ, а таксама Ганны Маслоўскай — адважнай памочніцы начальніка штаба партызанскай брыгады, якая асабіста ўдзельнічала ў падрывах эшалонаў і баях.

Калі ў чэрвені 1941 года вайна агнявым валам пракацілася па беларускай зямлі, яна не выбірала пол і ўзрост. Але гісторыя захавала для нас асаблівы феномен — масавы жаночы гераізм. Экспазіцыя разбурае стэрэатып пра тое, што роля жанчыны на вайне абмяжоўвалася толькі медыцынай і арганізацыяй быту. Вядома, подзвіг медсясцёр неацэнны: пад шквальным агнём яны выцягвалі параненых, становячыся апошняй перашкодай паміж байцом і смерцю. Але дакументы выставы расказваюць і пра іншыя «спецыяльнасці», якія асвоілі ўчорашнія школьніцы і студэнткі.

У партызанскіх атрадах жанчыны станавіліся меткімі снайперамі, неўлоўнымі сувязнымі і, што самае ўражлівае — халаднокроўнымі падрыўнікамі. У асабістых справах, прадстаўленых у вітрынах, ёсць звесткі пра дзясяткі падарваных эшалонаў і вывядзеных з ладу мастоў. Жаночая інтуіцыя і прыродная асцярожнасць у спалучэнні з адчайнай смеласцю рабілі іх ідэальнымі ўдзельніцамі падполля.

Унікальнасць выставы — у магчымасці ўбачыць аўтабіяграфіі, напісаныя рукой саміх гераінь. У гэтых почырках — дзе-нідзе лятучых і ўпэўненых, дзе-нідзе спешных — адчуваецца пульс таго часу. Асабістыя лісты па ўліку кадраў, якія запаўняліся ў лясах або адразу пасля вызвалення, расказваюць пра тое, што перажылі гэтыя жанчыны: гібель блізкіх, спаленыя дамы і свядомы выбар — змагацца да канца.

Гэтая выстава – напамін пра тое, што свабода Беларусі была здабыта, у тым ліку, і далікатнымі жаночымі рукамі, якія навучыліся трымаць вінтоўку, перавязваць раны і закладваць выбухоўку дзеля таго, каб будучыя пакаленні жылі ў міры.

Выстава падрыхтавана ў межах мерапрыемстваў па правядзенні Года беларускай жанчыны.

1. Афіша выставы

2. Выступленне намесніка дырэктара НАРБ С.В.Кулінка на адкрыцці выставы

3. Выступленне загадчыцы аддзела НАРБ М.А.Старасценка на адкрыцці выставы

4. Удзельнікі выставы

5. Калектыўная фатаграфія з адкрыцця выставы

6. Удзельнікі выставы знаёмяцца з архіўнымі дакументамі