Будучыня мінулага: дырэктар ЗГА ў г.Маладзечна падзялілася вопытам на міжнароднай канферэнцыі ў Санкт-Пецярбургу

17-18 красавіка 2026 года Санкт-Пецярбург стаў пляцоўкай для важнай размовы пра будучыню культурнай памяці. У сценах Расійскага этнаграфічнага музея і Еўрапейскага ўніверсітэта прайшоў Міжнародны семінар «Будучыня мінулага. Як лічбавыя тэхналогіі рэвіталізуюць музейныя калекцыі». Сярод удзельнікаў-прадстаўнікі акадэміі навук, даследчыкі, музейшчыкі, архівісты і распрацоўшчыкі з Расіі, Беларусі, Узбекістана і іншых краін. Ад Беларусі на форуме з дакладам «Сучасныя лічбавыя тэхналогіі як інструмент актуалізацыі традыцыйных архіваў і захавання гістарычнай памяці» ў анлайн-фармаце выступіла Іна Зянонаўна Пудакевіч, дырэктар Занальнага дзяржаўнага архіва ў г.Маладзечна. Яна распавяла, як у Маладзечне ўдалося ператварыць традыцыйнае сховішча дакументаў у жывую прастору дыялогу з грамадствам. Амаль 290 тысяч спраў-гэта не проста фонды, гэта лёсы, падзеі, галасы мінулага. І задача архіва сёння-не проста захаваць, але і «агучыць» гэтыя дакументы для новага пакалення.

Канферэнцыя, нягледзячы на музейны фокус, актыўна звярталася да архіўнай тэматыкі. Удзельнікі абмяркоўвалі, як папулярызаваць дакументальную спадчыну, асабліва аўдыявізуальныя матэрыялы, якія валодаюць асаблівай эмацыйнай сілай. Гучалі жывыя прыклады: як ствараюцца падкасты на аснове архіўнай хронікі, якія дазваляюць пачуць мінулае ў лічбавым сучаснасці; як мабільныя прыкладання з матэрыялам розных эпох дапамагаюць карыстачу літаральна «пражыць» гісторыю, перамяшчаючыся па карце падзей. Эксперты з Разані, Калінінграда, Уфы дзяліліся практыкамі інтэграцыі архіўных кадраў у сучасныя экспазіцыі — так, каб глядач не проста глядзеў, а адчуваў сувязь часоў. Прадэманстраваны кейсы па стварэнні віртуальных тураў у музеі.

Асаблівая ўвага была ўдзелена тонкай грані паміж лічбавым вобразам і арыгіналам. Удзельнікі дыскусіі з цеплынёй і настальгіяй казалі пра тое, што сканаванне узнаўляе толькі візуальную копію. Яно не перадае пах старой паперы – той самы «водар часу», не адчуваеш пад пальцамі фактуру матэрыялу. Тактыльнасць экспаната-гэта частка яго аўры, яго доказнай сілы. «Лічба» дае доступ, але не замяняе сустрэчу з арыгіналам.

У гэтым кантэксце асабліва каштоўнай стала размова аб межах прымянення штучнага інтэлекту. Дзе ШІ — сапраўдны памочнік? Напрыклад, у рэстаўрацыі: нейрасетка ўжо сёння здольная папаўняць страчаныя фрагменты роспісаў, «ажыўляць» старыя фатаграфіі, дапамагаць у стварэнні тыфлаапісання для невідушчых наведвальнікаў. Але ёсць сферы, дзе без чалавека не абысціся. Інтэрпрэтацыя кантэксту, этычная ацэнка рэканструкцый, праца з асобымі тэмамі — тут патрэбен экспертны погляд, чалавечая чуласць.

Канферэнцыя стала і прасторай для міжкультурнага дыялогу. Калегі з Узбекістана распавядалі аб маштабнай аблічбоўцы калекцый Дзяржаўнага музея мастацтваў, эксперты з Башкартастана – аб лічбавых рашэннях для захавання нематэрыяльнай спадчыны. А вопыт Маладзечна – рэспубліканская акцыя «Архівы — школе», відэаблог са школьнікамі, мультфільм «Захавальнікі памяці», згенераваны нейрасеткамі — выклікаў жывую цікавасць як прыклад таго, як можна гаварыць з моладдзю на яе мове, не спрашчаючы змест. Іна Пудакевіч завяршыла свой выступ простай, але важнай думкай: лічбавыя тэхналогіі – не самамэта, а інструмент, які дазваляе захаваць арыгінал, раскрыць яго сэнс, уцягнуць новага носьбіта памяці і зрабіць спадчыну даступнай.

Канферэнцыя ў Санкт-Пецярбургу паказала: будучыня мінулага-у гармоніі традыцый і інавацый. І ў гэтай будучыні ў архіваў-годнае, актыўнае месца.

Арганізатары паабяцалі, што канферэнцыя стане штогадовай.

На фота: Падчас канферэнцыі